دعوت كنندة بى عمل، چون تير انداز بدون كمان است.
مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت
محمد تقی جعفری

ترجمه و تفسیر نهج البلاغه (علامه جعفری)
نویسنده:جعفری تبریزی، محمدتقی
ناشر:دفتر نشر فرهنگ اسلامی
محل نشر:تهران
سال نشر: ١٣٧۶

تذكر 1 - جاى ترديد نيست كه هيچ ترجمه اى هر اندازه هم دقيق بوده باشد ، نميتواند معنايى را از زبانى به زبان ديگر چنان منتقل نمايد كه هيچگونه تغيير و تصرفى در آن معنا صورت نگيرد ، زيرا خصوصيات كلمات و اشكال جمله بندى و مفاهيمى كه از حروف گوناگون در يك زبان متداول است ، مستند به ريشه هاى روانى و اجتماعى و محيطى و تاريخى مردمى مى باشد كه با آن زبان سخن مى گويند . همچنين از نظر فصاحت و زيبايى ، گاهى يك يا چند جمله با كلمات و حروف خاصّ در زبانى مثلاً عربى گرفته مى شود و معناى منظور را با فصاحت و زيبايى ادا مىكند ، در صورتى كه اگر همان چند جمله با خصوصيات مزبور به زبان فارسى ترجمه شود ، اگر چه اصل معنا منتقل به لغات فارسى مى گردد ، ولى فصاحت و زيبايى را كه در عربى داشت از دست مىدهد . بعنوان مثال : در خطبهء يكم « الذي لا يدركه بعد الهمم ولا يناله غوص الفطن » .
اگر ما بخواهيم عين اين دو جمله را به فارسى ترجمه كنيم ، چنين مى شود :
« آن خداوندى كه همت هاى دور يا دوري همت ها او را درك نمى كند و فرو رفتن هشيارى ها به او نايل نمى گردد . »
درست است كه معناى منظور از دو جملهء مزبور در اين ترجمه آمده است ، ولى زيبايى و فصاحت بسيار عالى كه در آن دو جمله و حتى نكته اى كه در كلمهء « بعد » وجود دارد ، از بين رفته است . لذا ما مجبور شديم در عين حال كه معانى منظور از جملات امير المؤمنين ( ع ) را بطور كامل در فارسى منعكس مىنماييم ، گاهى يك كلمه يا يك حرف اضافه يا منها نمودهيم ويا تغييرى در شكل جمله بندى ، تا حدّى كه لطف و فصاحت جملات نهج البلاغه را هم از دست ندهيم ، صورت داديم مثلا دو جلمهء فوق را بترتيب زير ترجمه كرديم ( وهمت هاى دور پرواز آدميان از درك و احاطه به مقام شامخش نارسا و حوزهء اعلاى ربوبى اش از نفوذ هشيارى هشياران به دور ) .
2 - براى ترجمه و تفسير نهج البلاغه نسخهء دكتر صبحى صالح را كه در بيروت 1387 ه - 1967 م به چاپ رسيده است ، متن قرار داده ايم .
3 - نهج البلاغه به سه جزء تقسيم شده است :
جزء يكم - خطبه ها و سخنان در 240 شماره .
جزء دوم - نامه ها و دستورات و وصايا در 79 شماره .
جزء سوم - حكم و كلمات قصار در 480 شماره .
4 - ط علامت خطبه ها و سخنان ( الخطب والكلام الذى يجرى مجرى الخطب ) .
ك - علامت نامه ها و دستورات و وصايا ( الكتب و العهود والوصايا ) .
ح - علامت حكم و كلمات قصار .
ج - علامت جزء و ص - علامت صفحه .
تبصره - نسخهء نهج البلاغه اى را كه در جلد يكم ( مقدمهء ترجمه و تفسير نهج البلاغه ) براى چند جملهء مورد تفسير قرار داده ايم ، از متن محمد عبده مى باشد . و چون نسخهء دكتر صبحى صالح داراى مزاياى بيشترى است ، لذا ترجمه و تفسير را در متن صبحى صالح انجام مى دهيم .

 

رسالت انسانى مقدمه ‏اى بر ترجمه و تفسير نهج البلاغه

[ 2 ]

[ 3 ]

بِسمِ اللَّهِ الرّحمنِ الرّحيم
مقدمه ‏اى كوتاه

هيچ گونه جاى ترديد نيست كه ما نميتوانيم شخصيت على بن ابيطالب عليه السلام را ، مانند شخصيت‏هاى يك بعدى تاريخ نشان بدهيم و كتابش ( نهج البلاغه ) را هم بعنوان كتابى كه يك شخصيت يك بعدى از خود بيادگار گذاشته است ، تلقى نماييم . ما با انسانى سر و كار داريم كه هدف اعلايى براى زندگى دارد ،

زمامدارى كه عادل مطلق است ، داراى معرفتى در حدّ اعلى درباره انسان و جهان ،

وابستگى به مبادى عالى هستى ، خود را جزئى از انسان ديدن ، وابستگى مستقيم به خدا ،

تقوى و فضيلت در حدّ اعلى ، پاكى گفتار و كردار و انديشه و نيّت پاك . . . و ده‏ها امتيازات از اين قبيل كه در على بن ابيطالب باتفاق تمام تواريخ ثبت شده است ،

قابل توضيح و تفسير با مفاهيم و ارزش‏هاى معمولى نميباشد ، زيرا براى آن جامعه و يا افرادى كه زندگى جز تورّم خود طبيعى چيز ديگرى نيست ، عناصر شخصيت و امتيازات على ( ع ) و كتابش ، خيالاتى بيش نيست .

همچنين از ديدگاه مكتب ‏هايى كه براى بشريت آغاز و انجامى جز همين خاك تيره و تكاپويى جز براى گسترش خود طبيعى سراغ ندارند ، على و نهج البلاغه ‏اش هرگز قابل شناخت و هضم نخواهد بود .

بدين جهت است كه ما لازم و ضرورى ديديم كه نخست انسانيت و رسالت آن را مطرح نماييم و بمقدار امكان در نشان دادن انسان و اصالت‏ها و ارزش‏هاى واقعى او بكوشيم ، سپس على و نهج البلاغه او را مورد توضيح و تفسير قرار بدهيم ،

لذا اين مجلّد را كه مقدمه‏ اى بر شناخت نهج البلاغه است « رسالت انسانى ، مقدمه ‏اى بر ترجمه و تفسير نهج البلاغه » ناميديم .